Τα τελευταία χρόνια ακούμε συνεχώς για «δεξιότητες του μέλλοντος». Λίστες δημοσιεύονται κάθε χρόνο, έρευνες μιλούν για νέες ανάγκες της αγοράς και συχνά μαθητές και γονείς αναρωτιούνται:
Πρέπει να διαλέξουμε σπουδές με βάση το επάγγελμα ή με βάση τις δεξιότητες;
Η απάντηση είναι ότι σήμερα, περισσότερο από ποτέ, δεν αρκεί να σκεφτόμαστε μόνο το επάγγελμα. Χρειάζεται να σκεφτόμαστε τι είδους επαγγελματίας θέλουμε να γίνουμε.
Οι πιο πρόσφατες διεθνείς έρευνες δείχνουν ότι υπάρχουν ορισμένες «core skills» — δηλαδή βασικές δεξιότητες πυρήνα — που θεωρούνται απαραίτητες σχεδόν σε κάθε επάγγελμα. Δεν πρόκειται για εξειδικευμένες γνώσεις ενός κλάδου, αλλά για τον τρόπο με τον οποίο σκεφτόμαστε, συνεργαζόμαστε και εξελισσόμαστε.
Ας δούμε τι σημαίνουν πρακτικά.
Αναλυτική σκέψη (Analytical thinking)
Η ικανότητα να κατανοούμε ένα πρόβλημα, να αξιολογούμε δεδομένα και να παίρνουμε τεκμηριωμένες αποφάσεις είναι πλέον η σημαντικότερη δεξιότητα.
Σε έναν κόσμο γεμάτο πληροφορίες, το ζητούμενο δεν είναι να γνωρίζουμε περισσότερα, αλλά να μπορούμε να ξεχωρίζουμε τι έχει αξία.
Αυτό αφορά όχι μόνο οικονομολόγους ή μηχανικούς, αλλά και γιατρούς, εκπαιδευτικούς, στελέχη επιχειρήσεων, ακόμη και επαγγέλματα που παραδοσιακά θεωρούνταν «ανθρωπιστικά».
Ανθεκτικότητα και προσαρμοστικότητα (Resilience, flexibility, agility)
Η σημερινή αγορά εργασίας αλλάζει γρήγορα. Πολλοί εργαζόμενοι θα αλλάξουν ρόλο, αντικείμενο ή ακόμη και κλάδο μέσα στη ζωή τους.
Η ικανότητα να διαχειριζόμαστε την αλλαγή, να αντέχουμε την πίεση και να προσαρμοζόμαστε σε νέες συνθήκες είναι πλέον βασικό επαγγελματικό πλεονέκτημα.
Με απλά λόγια: δεν αρκεί να είμαστε καλοί σε κάτι — πρέπει να μπορούμε να γίνουμε καλοί και σε κάτι νέο.
Ηγεσία και κοινωνική επιρροή (Leadership & social influence)
Η ηγεσία δεν αφορά μόνο διευθυντικές θέσεις. Σημαίνει να μπορούμε να παίρνουμε πρωτοβουλίες, να συντονίζουμε ομάδες και να επικοινωνούμε με σαφήνεια.
Ακόμη και σε αρχικές θέσεις εργασίας, οι εργοδότες αναζητούν ανθρώπους που μπορούν να συνεργαστούν, να αναλάβουν ευθύνη και να επηρεάσουν θετικά το περιβάλλον τους.
Δημιουργική σκέψη (Creative thinking)
Σε μια εποχή όπου η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να δώσει γρήγορες απαντήσεις, η ανθρώπινη αξία βρίσκεται όλο και περισσότερο στην ικανότητα να βρίσκουμε νέες ιδέες, νέες λύσεις και διαφορετικές προσεγγίσεις.
Η δημιουργικότητα δεν αφορά μόνο καλλιτεχνικά επαγγέλματα. Είναι κρίσιμη στο marketing, στην εκπαίδευση, στην επιχειρηματικότητα, στην τεχνολογία και στην ιατρική.
Κίνητρο και αυτογνωσία (Motivation & self-awareness)
Ένας εργαζόμενος που γνωρίζει τι τον κινητοποιεί, ποια είναι τα δυνατά του σημεία και ποιες συνθήκες τον βοηθούν να αποδίδει, έχει σημαντικό πλεονέκτημα.
Η αυτογνωσία είναι από τις πιο παραγνωρισμένες αλλά πιο καθοριστικές δεξιότητες. Χωρίς αυτήν, οι επιλογές σπουδών γίνονται συχνά τυχαία και οι αλλαγές κατεύθυνσης είναι συχνές.
Τεχνολογική επάρκεια (Technological literacy)
Δεν σημαίνει ότι όλοι πρέπει να γίνουν προγραμματιστές.
Σημαίνει όμως ότι όλοι πρέπει να κατανοούν βασικά ψηφιακά εργαλεία, να συνεργάζονται σε ψηφιακά περιβάλλοντα και να μπορούν να αξιοποιούν την τεχνολογία στην εργασία τους.
Η τεχνολογική επάρκεια σήμερα είναι αντίστοιχη με τη γνώση υπολογιστή πριν από είκοσι χρόνια — απλώς απαραίτητη.
Ενσυναίσθηση και ενεργητική ακρόαση (Empathy & active listening)
Η εργασία είναι πλέον βαθιά συνεργατική. Οι περισσότεροι επαγγελματίες δουλεύουν σε ομάδες, με πελάτες, με συνεργάτες ή με κοινό.
Η ικανότητα να ακούμε πραγματικά και να κατανοούμε τις ανάγκες των άλλων αποτελεί κρίσιμο στοιχείο επαγγελματικής επιτυχίας.
Περιέργεια και δια βίου μάθηση (Curiosity & lifelong learning)
Η γνώση ενός πτυχίου δεν αρκεί για όλη τη ζωή. Οι δεξιότητες πρέπει να ανανεώνονται συνεχώς.
Η πιο σημαντική δεξιότητα δεν είναι τι ξέρουμε σήμερα, αλλά πόσο γρήγορα μπορούμε να μάθουμε κάτι νέο αύριο.
Διαχείριση ανθρώπινου δυναμικού (Talent management)
Οι οργανισμοί χρειάζονται ανθρώπους που μπορούν να αναγνωρίζουν δυνατά σημεία σε συνεργάτες, να καθοδηγούν και να υποστηρίζουν ομάδες.
Αυτό αφορά πλέον όχι μόνο τα τμήματα HR αλλά σχεδόν κάθε διοικητικό ρόλο.
Προσανατολισμός στην εξυπηρέτηση (Service orientation)
Ανεξάρτητα από το επάγγελμα, όλοι εργαζόμαστε τελικά για κάποιον: πελάτες, ασθενείς, μαθητές, συνεργάτες ή κοινό.
Η κατανόηση των αναγκών του άλλου και η παροχή ουσιαστικής λύσης αποτελεί βασικό στοιχείο επαγγελματικής επιτυχίας.
Τι σημαίνουν όλα αυτά για την επιλογή σπουδών
Το σημαντικό συμπέρασμα δεν είναι ότι πρέπει να διαλέξουμε ένα συγκεκριμένο επάγγελμα.
Το σημαντικό είναι ότι πρέπει να επιλέξουμε σπουδές που:
-
καλλιεργούν σκέψη και όχι μόνο γνώση
-
αναπτύσσουν δεξιότητες συνεργασίας
-
ενισχύουν την αυτογνωσία
-
επιτρέπουν εξέλιξη και προσαρμογή
Η ερώτηση λοιπόν δεν είναι μόνο
«ποια σχολή έχει μέλλον;»
αλλά κυρίως
«σε ποιο περιβάλλον θα μπορέσω να αναπτύξω τις δεξιότητες που θα με κρατήσουν ενεργό για πολλά χρόνια;»
Ο ρόλος της συμβουλευτικής σταδιοδρομίας
Ακριβώς εδώ βρίσκεται και η ουσία της συμβουλευτικής.
Δεν αφορά μόνο την επιλογή σχολής.
Αφορά τη σύνδεση της προσωπικότητας, των ενδιαφερόντων και των δυνατοτήτων του μαθητή με έναν κόσμο εργασίας που αλλάζει.
Όταν η επιλογή βασίζεται σε αυτογνωσία, ενημέρωση και σωστά κριτήρια, τότε οι σπουδές δεν είναι απλώς μια απόφαση — είναι η αρχή μιας συνειδητής επαγγελματικής πορείας.
